Τι μετανιώνουν περισσότερο οι άνθρωποι όσο πλησιάζουν στον θάνατο

Ερευνητές από όλο τον κόσμο έχουν διαπιστώσει ότι οι απαντήσεις των ανθρώπων που βρίσκονται κοντά στο τέλος της ζωής τους είναι εντυπωσιακά παρόμοιες.

Οι περισσότεροι δεν μετανιώνουν τόσο για όσα έκαναν, όσο για όσα δεν τόλμησαν ή δεν πρόλαβαν να κάνουν. Τα όνειρα που δεν ακολούθησαν. Τα ταλέντα που δεν αξιοποίησαν ποτέ. Τα ταξίδια που δεν πραγματοποίησαν. Οι σχέσεις που άφησαν να χαθούν με την πάροδο του χρόνου. Οι αποφάσεις που δεν πήραν επειδή φοβήθηκαν.

Όταν οι άνθρωποι έρχονται αντιμέτωποι με το τέλος της ζωής και καλούνται να αναλογιστούν το παρελθόν τους, συχνά εστιάζουν σε ευκαιρίες που άφησαν ανεκμετάλλευτες.

Ελάχιστοι αναφέρουν ότι θα ήθελαν να είχαν αφιερώσει περισσότερο χρόνο στη δουλειά τους.

Οι άλυτες συγκρούσεις προκαλούν τον μεγαλύτερο πόνο

«Ναι, το αναγνωρίζω αυτό από την έρευνα που έχουμε πραγματοποιήσει στην παρηγορητική φροντίδα», δηλώνει στο Science Norway ο Περ Νόρτβετ.

Ο Νόρτβετ, πρώην νοσηλευτής και σήμερα ομότιμος καθηγητής Ιατρικής Ηθικής στο Πανεπιστήμιο του Όσλο, εξηγεί ότι η παρηγορητική φροντίδα έχει ως στόχο την ανακούφιση του πόνου και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής στο τελευταίο στάδιο της.

«Σε ένα ερευνητικό πρόγραμμα στο οποίο συμμετείχα, οι ασθενείς περιέγραφαν ως το χειρότερο ενδεχόμενο να πεθαίνουν έχοντας άλυτες συγκρούσεις με αγαπημένα τους πρόσωπα», αναφέρει.

Όπως προσθέτει, «το να βλέπεις ανθρώπους να υποφέρουν από τέτοιο υπαρξιακό πόνο, πέρα από τον ήδη δύσκολα διαχειρίσιμο σωματικό πόνο, ήταν από τις πιο σκληρές εμπειρίες που έχω ζήσει».

Οι σχέσεις και η αγάπη που δεν τόλμησαν

Μία από τις πιο γνωστές μελέτες για τις μεταμέλειες στο τέλος της ζωής πραγματοποιήθηκε τη δεκαετία του 1990 από τους ερευνητές Τόμας Γκίλοβιτς και Βικτόρια Μέντβεκ.

Τα ευρήματά τους έδειξαν ένα ξεκάθαρο μοτίβο: βραχυπρόθεσμα οι άνθρωποι τείνουν να μετανιώνουν για τα λάθη που έκαναν. Μακροπρόθεσμα όμως, όταν η ζωή πλησιάζει στο τέλος της, οι μεγαλύτερες μεταμέλειες συνδέονται με ευκαιρίες που χάθηκαν.

Οι άνθρωποι μετανιώνουν για σχέσεις που δεν τόλμησαν να ξεκινήσουν, για σπουδές ή επαγγελματικές επιλογές που δεν ακολούθησαν και για την αγάπη που δεν βρήκαν το θάρρος να εκφράσουν.

Η πιο γνωστή μακροχρόνια έρευνα για την ανθρώπινη ζωή είναι η Harvard Study of Adult Development, η οποία παρακολουθεί τις ζωές ανθρώπων από τη δεκαετία του 1930.

Ίσως το πιο διάσημο συμπέρασμα αυτής της μελέτης είναι ότι οι στενές και ουσιαστικές σχέσεις αποτελούν βασικό παράγοντα ευτυχίας και ικανοποίησης από τη ζωή.

Τα χρήματα έχουν μικρότερη σημασία

Η παρηγορητική ιατρική δεν περιορίζεται μόνο στη φροντίδα ανθρώπων που πεθαίνουν. Οι ερευνητές του κλάδου έχουν πραγματοποιήσει και εκτενείς συνεντεύξεις με ασθενείς στα τελευταία στάδια της ζωής τους.

Μέσα από αυτές τις συζητήσεις διαπιστώνουν ότι οι άνθρωποι προσπαθούν να δώσουν νόημα στις εμπειρίες τους, να αξιολογήσουν τη ζωή τους και να τοποθετήσουν όσα έζησαν σε ένα ευρύτερο πλαίσιο.

Τα χρήματα, η κοινωνική θέση και η επιτυχία σπάνια αναφέρονται ως σημαντικά. Η ανάγκη να εντυπωσιάσουν τους άλλους μοιάζει να χάνει την αξία της.

Αντίθετα, οι περισσότεροι μιλούν για τους ανθρώπους που αγάπησαν, για τις σχέσεις τους, για την αίσθηση σύνδεσης με τους άλλους και για τον σκοπό που έδωσε νόημα στη ζωή τους.

«Οι σχέσεις με τους πιο κοντινούς μας ανθρώπους αποκτούν ιδιαίτερη σημασία», επισημαίνει ο Νόρτβετ.

Οι ερευνητές σημειώνουν πάντως ότι τα χρήματα έχουν μεγάλη σημασία για όσους στερήθηκαν οικονομική ασφάλεια, καθώς οι οικονομικές δυσκολίες μπορούν να προκαλέσουν χρόνια άγχους και ανασφάλειας.

Ωστόσο, όταν κάποιος έχει εξασφαλίσει ένα ικανοποιητικό επίπεδο οικονομικής σταθερότητας, τα χρήματα σπάνια είναι αυτό που απασχολεί τη σκέψη του όταν πλησιάζει το τέλος.

Δεν εύχονται να είχαν ζήσει μια εντελώς διαφορετική ζωή

Μελέτη Καναδών ερευνητών το 2024, η οποία ανέλυσε δεκαετίες ερευνών γύρω από τη μεταμέλεια στη ζωή, έδειξε ότι πολλοί άνθρωποι κοντά στο τέλος αισθάνονται έντονα το βάρος των χαμένων ευκαιριών.

Σε αρκετές περιπτώσεις, η αίσθηση αυτή συνδέεται με χαμηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή, αυξημένα συμπτώματα κατάθλιψης και χειρότερη ψυχική ευεξία. Οι πιο έντονες μεταμέλειες παρατηρούνται συχνά σε όσους πιστεύουν ότι η ζωή τους θα μπορούσε να είχε εξελιχθεί εντελώς διαφορετικά αν είχαν κάνει άλλες επιλογές.

Παρ' όλα αυτά, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι σχετικά λίγοι άνθρωποι εύχονται να είχαν ζήσει μια εντελώς διαφορετική ζωή.

Η αξία της συμφιλίωσης και της αποδοχής

Ορισμένοι ειδικοί υποστηρίζουν ότι, όταν υπάρχει ακόμη χρόνος να διορθωθούν λάθη ή παραλείψεις, η προσπάθεια αυτή μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα ωφέλιμη.

Αυτό μπορεί να σημαίνει την αποκατάσταση μιας οικογενειακής σχέσης, την υιοθέτηση πιο υγιεινών συνηθειών ή την επιστροφή σε ενδιαφέροντα και όνειρα που εγκαταλείφθηκαν στην πορεία.

Όταν όμως κάτι δεν μπορεί πλέον να αλλάξει, φαίνεται πως μεγαλύτερη σημασία έχει η αποδοχή και η επανερμηνεία της προσωπικής ιστορίας του καθενός.

Παράλληλα, οι έρευνες δείχνουν ότι οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι συχνά διαχειρίζονται καλύτερα τις μεταμέλειές τους σε σύγκριση με τους νεότερους, ακόμη και όταν αυτές είναι πιο έντονες.

Πολλοί ηλικιωμένοι καταφέρνουν επίσης να επικεντρώνονται περισσότερο σε όσα πήγαν καλά στη ζωή τους, αντί να εγκλωβίζονται αποκλειστικά σε όσα δεν κατάφεραν να πραγματοποιήσουν.